Przepisy prawa lotniczego w praktyce i nie tylko ...: Europejskie Prawo Lotnicze dla Bystrzaków. Korzystajmy [za darmo] z dobrodziejstwa środków elastyczności (zwolnień) z Art. 71 Rozporządzenia PEiR (UE) 2018/1139.

Rozporządzenie (Bazowe) Parlamentu i Rady (UE) nr 2018/1139 jest fundamentem unijnego systemu bezpieczeństwa lotniczego. Obejmuje ono znacznie więcej niż tylko lotnictwo załogowe – w tym również bezzałogowe statki powietrzne (BSP) oraz osoby fizyczne wykonujące operacje lotnicze.

Jednym z najważniejszych, a jednocześnie najmniej wykorzystywanych przepisów tego rozporządzenia jest art. 71, wprowadzający tzw. środki elastyczności, czyli zwolnienia (odstępstwa) od wymogów euopejskiego prawa lotniczego.

Czym jest art. 71 rozporządzenia bazowego?

Art. 71 umożliwia państwom członkowskim przyznawanie zwolnień od:

wymogów wynikających z rozporządzenia 2018/1139,
aktów delegowanych i wykonawczych przyjętych na jego podstawie,

z wyjątkiem wymogów zasadniczych (essential requirements).

Zwolnienia te mogą dotyczyć zarówno osób fizycznych, jak i prawnych, jeżeli:

występują pilne, nieprzewidziane okoliczności, albo
istnieją uzasadnione potrzeby operacyjne,

a jednocześnie spełnione są cztery warunki ustawowe:

brak realnej alternatywy zgodnej z obowiązującymi przepisami,
zapewnienie bezpieczeństwa, ochrony środowiska i zgodności z wymogami zasadniczymi (również przez środki łagodzące),
ograniczenie zakłóceń warunków rynkowych do minimum,
ograniczenie zwolnienia do niezbędnego zakresu i czasu, w sposób niedyskryminujący.

Jak działa mechanizm zwolnień ?

Art. 71 przewiduje w praktyce trzy tryby działania:

zwolnienia do 8 miesięcy – obowiązują od razu i wymagają jedynie powiadomienia Komisji, EASA i innych państw członkowskich,
zwolnienia powyżej 8 miesięcy – podlegają następczej ocenie EASA i Komisji,
zwolnienia systemowe – mogą prowadzić do zmiany przepisów wykonawczych lub delegowanych.

Ważne: powiadomienie nie jest zatwierdzeniem. Zwolnienie działa od momentu jego przyznania.

Jak to działa w Polsce?

W Polsce art. 71 ma wyraźną podstawę krajową.

Zgodnie z art. 21 ust. 2b ustawy – Prawo lotnicze:

Prezes ULC, w drodze decyzji administracyjnej, rozstrzyga o zwolnieniach (odstępstwach) na warunkach określonych w art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139.

To oznacza, że:

sprawa musi być załatwiona decyzją administracyjną,
stosuje się Kodeks postępowania administracyjnego (KPA),
„stanowisko”, pismo informacyjne czy e-mail nie zastępują decyzji.

Jeżeli spełnione są wszystkie cztery warunki z art. 71, Prezes ULC nie ma pełnej dowolności, lecz obowiązek rozstrzygnięcia sprawy zgodnie z prawem. Przysługuje nam prawo do ponaglenia i kontroli sądowej decyzji. Nie możemy ot po prostu nie dostać zwolnienia, bo nie.

Uwaga terminologiczna, która robi różnicę: w art. 71 rozporządzenia 2018/1139 prawodawca UE używa pojęcia „zwolnienie” (exemption), a nie „odstępstwo”. To ważne, bo „zwolnienie” w prawie UE oznacza ściśle ograniczone, czasowe i indywidualne niestosowanie konkretnego wymogu, pod warunkiem spełnienia przesłanek i zapewnienia równoważnego poziomu bezpieczeństwa. Nie jest to „luźna derogacja” ani dowolne „odejście od standardu”. Dlatego nawet jeśli w polskim Prawie lotniczym (art. 21 ust. 2b) pojawia się słowo „odstępstwo”, to wiążące jest unijne pojęcie i jego sens: to ma być exemption, czyli zwolnienie w rozumieniu rozporządzenia, a nie szerokie „odstępstwo” znane z języka krajowego.

Koszty – ważne doprecyzowanie

W praktyce:

osoby fizyczne (np. piloci, operatorzy BSP) składają wnioski o zwolnienia bezpłatnie,
opłaty dotyczą wyłącznie określonych kategorii operatorów załogowych z Rozporządzenia UE 965/2012.

Podsumowanie (aktualne także dla BSP)

Art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139 to pełnoprawny, systemowy mechanizm elastyczności, a nie „furtka awaryjna” z czasów pandemii.
Dotyczy również BSP, osób fizycznych i indywidualnych przypadków.

To narzędzie:

legalne,
wprost przewidziane w prawie UE,
oparte na decyzji administracyjnej,
i wciąż zbyt rzadko wykorzystywane.

Przykład wniosku:

Niemoc, 1 kwietnia 2025

Julian Ulcowski
Ul. Batalionów AntyLotniczych 6/9
00-666 Wałów
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Flisa 2
02-247 Warszawa

WNIOSEK O WYDANIE DECYZJI ADMINISTRACYJNEJ – ZWOLNIENIE (ODSTĘPSTWO) NA PODSTAWIE ART. 71 ROZPORZĄDZENIA (UE) 2018/1139

Na podstawie art. 71 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2018/1139 oraz art. 21 ust. 2b ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze, wnoszę o wydanie decyzji administracyjnej w sprawie przyznania mi zwolnienia (odstępstwa) od wymogu/wymogów wynikających z [wskazać akt: rozporządzenie wykonawcze/delegowane + konkretne przepisy], w zakresie opisanym poniżej.

1) Dane wnioskodawcy i rola w operacji

Jestem: [osobą fizyczną / osobą prawną].
W odniesieniu do planowanej działalności/operacji występuję jako: [operator / pilot / inna rola – w zależności od sprawy].

2) Wymóg, od którego wnoszę o zwolnienie (odstępstwo)

Wnoszę o zwolnienie (odstępstwo) od następującego wymogu/wymogów:

[dokładny wymóg + podstawa prawna: artykuł/ustęp/punkt]
Zakres zwolnienia: [np. tylko w określonej kategorii, tylko na określonym obszarze, tylko przy określonych parametrach].

3) Opis potrzeb operacyjnych / pilnych nieprzewidzianych okoliczności

Wniosek składam z uwagi na:

[potrzeby operacyjne] i/lub
[pilne nieprzewidziane okoliczności]

Opis sytuacji: [konkretnie i krótko: co, gdzie, kiedy, dlaczego obecny wymóg blokuje działanie].

Uzasadnienie – spełnienie warunków art. 71 ust. 1 rozporządzenia (UE) 2018/1139

a) Brak możliwości odpowiedniej reakcji zgodnej z mającymi zastosowanie wymogami

Nie ma możliwości odpowiedniego zareagowania na powyższe okoliczności/potrzeby w sposób zgodny z mającymi zastosowanie wymogami, ponieważ:

[krótko: dlaczego nie da się spełnić wymogu, co jest „blokadą”].

b) Bezpieczeństwo, ochrona środowiska i zgodność z zasadniczymi wymogami – środki łagodzące

Zapewniam, że bezpieczeństwo, ochrona środowiska oraz zgodność z odpowiednimi zasadniczymi wymogami są zachowane poprzez następujące środki łagodzące/warunki operacyjne:

[środek 1]
[środek 2]
[środek 3]

Przykładowo (do wyboru, jeśli pasuje do BSP): ograniczenie wysokości/prędkości, ograniczenie obszaru, ograniczenie masy/energii, procedury awaryjne, ograniczenia wobec osób postronnych, dodatkowe szkolenie, redundancja, failsafe, analiza ryzyka, prowadzenie rejestru lotów.

c) Minimalizacja zakłóceń warunków rynkowych

Zwolnienie (odstępstwo) nie spowoduje istotnego zakłócenia warunków rynkowych, ponieważ:

[np. charakter niekomercyjny / ograniczony zakres / brak wpływu na konkurencję / brak przewagi regulacyjnej].

d) Ograniczenie zakresu i okresu – niezbędność i niedyskryminacja

Zwolnienie (odstępstwo) wnoszę przyznać:

na okres: [np. do 8 miesięcy / konkretne daty],
w zakresie: [dokładnie ograniczony zakres],

tj. wyłącznie w stopniu absolutnie niezbędnym, w sposób niedyskryminujący.

Wnioski końcowe

Wnoszę o wydanie decyzji administracyjnej w przedmiocie zwolnienia (odstępstwa) na podstawie art. 71 rozporządzenia (UE) 2018/1139 w zw. z art. 21 ust. 2b ustawy – Prawo lotnicze.
Wnoszę o doręczenie decyzji na adres: [adres / ePUAP].

Załączniki

[np. opis operacji / analiza ryzyka / mapy / procedury / potwierdzenia kompetencji]
[...]

[Podpis wnioskodawcy]

Nie zapomnij również zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏

Przepisy prawa lotniczego w praktyce i nie tylko ...

Europejskie Prawo Lotnicze dla Bystrzaków. Korzystajmy [za darmo] z dobrodziejstwa środków elastyczności (zwolnień) z Art. 71 Rozporządzenia PEiR (UE) 2018/1139.