Praktyka Urzędu Lotnictwa Cywilnego w naruszaniu Art. 220 K.p.a. (Bezprawne żądania przez organ zaświadczenia lub oświadczenia)

W polskim systemie prawnym obowiązuje zasada prawdy obiektywnej, wyrażona m.in. w art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.), która nakłada na organy administracji publicznej obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W ramach tej zasady, art. 220 K.p.a. stanowi kluczowy przepis, który wskazuje na obowiązki organu administracyjnego, w tym na konieczność opierania decyzji na faktach i okolicznościach znanych organowi „z urzędu”. Celem tego wpisu jest przyjrzenie się praktyce Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) w kontekście stosowania art. 220 K.p.a., który w praktyce często bywa naruszany.

Może zacytuję na początek treść tego artykułu:

 Art. 220. KPA żądanie przez organ zaświadczenia lub oświadczenia

§ 1.

Organ administracji publicznej nie może żądać zaświadczenia ani oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego, jeżeli:

1)

znane są one organowi z urzędu;

2)

możliwe są do ustalenia przez organ na podstawie:
a) posiadanych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych,
b) rejestrów publicznych posiadanych przez inne podmioty publiczne, do których organ ma dostęp w drodze elektronicznej na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne,
c) wymiany informacji z innym podmiotem publicznym na zasadach określonych w przepisach o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne,
d) przedstawionych przez zainteresowanego do wglądu dokumentów urzędowych (dowodu osobistego, dowodów rejestracyjnych i innych).

§ 2.

Organ administracji publicznej żądający od strony lub innego uczestnika postępowania zaświadczenia albo oświadczenia na potwierdzenie faktów lub stanu prawnego jest obowiązany wskazać przepis prawa wymagający urzędowego potwierdzenia tych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia albo oświadczenia.

1. Wymogi art. 220 K.p.a. i ich znaczenie: Zgodnie z art. 220 § 1 K.p.a., organ administracyjny, w tym przypadku ULC, powinien w sposób aktywny pozyskiwać informacje niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym również te, które dotyczą strony postępowania. Zasadą jest, że jeżeli organ posiada w swoich zasobach wiedzę, w tym rejestry, ewidencje czy inne zorganizowane bazy danych, które mogą wpłynąć na wynik postępowania, ma obowiązek ich wykorzystania.

W szczególności przepisy te obligują ULC do:

• Selekcji i analizy dokumentów w swoich zasobach,
• Oparcia decyzji na tych informacjach, które są dostępne „z urzędu”,

Z kolei zgodnie z art. 220 § 2 K.p.a, organ administracji publicznej, żądając zaświadczenia lub oświadczenia od strony lub innego uczestnika postępowania, jest zobowiązany wskazać przepis prawa, który wymaga urzędowego potwierdzenia faktów lub stanu prawnego. Przepis ten ma na celu zapewnienie przejrzystości i podstawy prawnej dla żądań dokumentów, eliminując możliwość ich bezpodstawnego żądania przez organy administracji.

Organy administracji publicznej, w tym Urząd Lotnictwa Cywilnego (ULC), mają obowiązek przestrzegania przepisów prawa i działają na podstawie wyraźnych przepisów, które określają zakres ich uprawnień. W kontekście postępowań administracyjnych, szczególnie w branży lotniczej, pojawiają się przypadki, w których działania ULC mogą budzić wątpliwości prawne. Niniejszy wpis analizuje kilka przypadków, które stanowią przykłady naruszenia przepisów art. 220 K.p.a (obu paragrafów), a także wskazuje na możliwą odpowiedzialność urzędników na podstawie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego (KPA) oraz Kodeksu karnego.

Urzędnikom wygodniej jest dostać na biurko komplet dokumentów, ale niestety prawo wymaga trochę ich aktywności... 

1. Przypadek nr 1: Żądanie dokumentów, które znajdują się w rejestrach ULC

Zgodnie z przepisami zawartymi w § 41 rozporządzenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 2 września 2013 r. w sprawie licencjonowania personelu lotniczego, Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego (ULC) prowadzi szczegółowy rejestr personelu lotniczego..

 Każdy członek ma swoją teczkę gdzie znajdują się np. dokumenty złożone w związku z ubieganiem się o wydanie licencji oraz o wydanie, przedłużenie albo wznowienie ważności wpisywanych do niej uprawnień; informacje o naszych licencjach itd. Nie ma powodów, aby składać jeszcze raz dokumentów które już znajdują się w teczce,

Jeżeli Urząd Lotnictwa Cywilnego już posiada w swoich zasobach te dokumenty, zgodnie z art. 220 KPA, nie ma podstaw do ich ponownego żądania. Organ administracji publicznej powinien korzystać z istniejących źródeł, w tym z rejestru, zamiast zbędnie obciążać stronę koniecznością dostarczenia tych samych dokumentów.

 W takim przypadku działania ULC mogą być uznane za niewłaściwe, ponieważ żądanie dokumentów, które już znajdują się w rejestrze, jest sprzeczne z zasadą szybkości postępowania administracyjnego wyrażonej w art .12 K.p.a..

Często ULC żąda dokumentów, które nie ma strukturze teczki, być może dokumenty te trafiają do kosza 😆

2. Przypadek nr 2: Żądanie informacji znanych organowi z urzędu

Zgodnie z art. 220 § 1 K.p.a., "fakty znane organowi z urzędu" oznaczają okoliczności, które organ administracji publicznej powinien znać na podstawie posiadanych danych lub informacji. 

 Pojęcie "z urzędu" odnosi się do sytuacji, w której organ administracyjny na podstawie swojego doświadczenia, wiedzy oraz dostępnych danych, jest w stanie samodzielnie ocenić stan faktyczny, bez potrzeby ponownego potwierdzania go przez stronę postępowania (czyli nas).

Przykładem takiego działania może być żądanie potwierdzenia całkowitego nalotu mniejszego niż ten, który wynika z posiadanej licencji. 

Działania ULC mogą być uznane za nieuzasadnione żądanie, które wykracza poza zakres uprawnień organu administracji publicznej.

3. Przypadek nr 3: Żądanie dokumentów dostępnych w bazach poza ULC

Zgodnie z ARA.MED.160  Rozporządzenia (UE) 1178/2011 EASA prowadzi centralne repozytorium badań klasy 1 European Aero-Medical Repository (EAMR)  do której ULC ma dostęp. 

W przypadku badań medycznych personelu lotniczego, obowiązkiem ULC jest weryfikowanie, czy osoba posiada odpowiednie badania, takie jak badania klasy 1. Zgodnie z przepisami, istnieje Europejski Rejestr Badan Lotniczych (EAMR), który gromadzi dane dotyczące badań medycznych personelu lotniczego. ULC, posiadając dostęp do tego rejestru, nie ma podstaw prawnych do żądania kopii badań medycznych, które zostały już wprowadzone do tego rejestru.

Zgodnie z art. 220 KPA, organ administracji publicznej nie może żądać dokumentów, które mogą być ustalone na podstawie dostępnych ewidencji lub rejestrów publicznych. W tym przypadku, ULC ma obowiązek korzystać z EAMR, zamiast żądać dodatkowych kopii badań od personelu lotniczego.

Żądanie takich dokumentów, mimo że istnieje centralny rejestr poza ULC, stanowi naruszenie przepisów prawa, które wyraźnie wskazują na obowiązek organów administracji publicznej do korzystania z istniejących rejestrów.

4. Przypadek nr 4: Żądanie dokumentów, które nie wynikają z żadnych przepisów prawa

Istnieją przypadki, w których ULC żąda dokumentów, które nie są wymagane żadnym przepisem prawa. Przykładem może być żądanie kopii dokumentów lub informacji, które nie są przewidziane przez przepisy regulujące działalność Urzędu. Zgodnie z art. 220 § 2 K.p.a., organ administracji publicznej, żądając od strony dokumentów, musi wskazać przepis prawa, który wymaga ich przedstawienia. Oznacza to, że żądanie dokumentów, które nie mają podstawy w przepisach prawa, stanowi naruszenie zasadności i legalności działań organu. 

ULC uważa że może ustalać te przepisy prawa bo wynika to np. z delegacji prawa UE. Nieprawda - właściwym organem w rozumieniu europejskiego prawa lotniczego  posiadającym możliwość tworzenia wiążącego prawa jest Ministerstwo Infrastruktury (Art. 21 ust. 2a Prawa Lotniczego). Więcej na ten temat LINK.

Podobnie ULC nie może wymagać dokumentów na podstawie AMC/GM wydanych przez EASA, bo jest to tylko niewiążące miękkie prawo, a te wiążące z kolei  może tworzyć Komisja Europejska lub Parlament z Radą UE. Komisja UE nie może przenieść swoich uprawnień prawotwórczych  na EASA.  Tak więc teoria ULC, że AMC jest wiążącym przepisem, jeśli nie zgłoszono do niego AltMoc (alternatywnego sposobu spełnienia wymagań) jest nadużyciem. AMC nie są przepisami o których mowa w art. 220 K.p.a.

5. Numer na urzędniczego wnuczka 

Często stosowany  jest proceder wzywania przez ULC  w ostatniej chwili kandydata do przesłania kopii logbooka, mimo, że ośrodek  szkolenia  potwierdził spełnienie wymogów doświadczenia. ULC już raz za to dostał po łapach. Poszukajcie wyroku z dnia 10 czerwca 2024 r  sygn.  VI SA/Wa 6422/23 -  WSA w Warszawie. Sprawę opisywał i był pełnomocnikiem odważnej kobiety Pan Mecenas Mikołaj Doskocz. Sąd rozjechał ULC.

A co jeśli sprawa nie podlega K.p.a?

Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo lotnicze Prezes ULC wydaje decyzje administracyjne w sprawach określonych w tej ustawie.  Powyższe zostało potwierdzone w orzecznictwie sądowo-administracyjnym, w którym przyjęto, że w sytuacji, gdy załatwienie sprawy wymaga wydania decyzji administracyjnej, stanowi o tym wprost odpowiedni przepis ustawy, będący podstawą materialno-prawną do wydania takiej decyzji. „Sprawę można załatwić poprzez wydanie decyzji administracyjnej jedynie wtedy, gdy przepis prawa materialnego lub inny przepis prawa powszechnie obowiązującego, wskazuje taką formę rozstrzygnięcia i zakończenia przeprowadzonego postępowania administracyjnego” (wyrok WSA z dnia 18 maja 2021 r. sygn. akt VI SAB/Wa 11/21).

ULC od lat robi wszystko, aby uciec od wymogów wydawania decyzji administracyjnych już na poziomie tworzenia prawa, w którego procesie uczestniczy. Urzędnicy uważają, że w takiej sytuacji „hulaj dusza, piekła nie ma” – oznacza to brak obowiązku przestrzegania terminów, wymogów doręczeń oraz możliwość żądania od stron dowolnych dokumentów lub informacji.

Sprawy takie, do których nie ma zastosowania K.p.a., wciąż należą do zakresu działania organu administracji publicznej, a w przypadku naruszenia prawa przysługuje nam zażalenie do WSA.

Pseudoprawnicy z ULC doznali ostatnio „otrzeźwienia”, kiedy WSA stwierdził, że do spraw nieobjętych stosowaniem K.p.a. stosuje się terminy załatwiania spraw takie jak w K.p.a. Okazuje się, że K.p.a. jest jedynie uściśleniem zasad wynikających z Konstytucji oraz pierwotnego prawa UE.

Z art. 7 Konstytucji RP wynika, że organy władzy publicznej, w tym ULC, mogą działać wyłącznie na podstawie i w granicach prawa. Oznacza to, że wszelkie ich działania muszą mieć wyraźną podstawę prawną, a podejmowanie działań bez upoważnienia ustawowego lub sprzecznych z prawem jest niedopuszczalne i może skutkować nieważnością takich czynności.

Zgodnie z art. 31 ust. 2 Konstytucji RP: „Nikogo nie wolno zmuszać do czynienia tego, czego prawo mu nie nakazuje.”

Niestety urząd notorycznie łamie te zasady. Wyjaśnienia wymagać nie powinno, że w hierarchii aktów prawnych Konstytucja jest nadrzędna wobec rozporządzeń. Nie musimy więc powoływać się tylko na K.p.a,

W związku z powyższym warto składać skargi oraz zawiadomienia do prokuratury także w takich przypadkach.

Odpowiedzialność karna na podstawie art. 231 Kodeksu karnego

Działania przedstawione w powyższych przypadkach mogą prowadzić do odpowiedzialności karnej urzędników  na podstawie art. 231 Kodeksu karnego, który penalizuje nadużycie uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych. Jeśli urzędnik ULC żąda dokumentów, które nie mają podstawy prawnej lub wykracza poza swoje uprawnienia, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za nadużycie władzy. Zgodnie z art. 231 KK, funkcjonariusz publiczny, który działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego i wykracza poza swoje uprawnienia, może zostać ukarany karą pozbawienia wolności do lat 3.

 

Warto zawiadomić o tym prokuraturę np.

Warszawa, data

 

Julian Ulcowski

Leniwa 69

01-234 Wałów

Prokuratura Rejonowa Warszawa-Ochota

ul. Wiślicka 6

02–114 Warszawa

tel. 22 217 39 00

e-mail: biuro.podawcze.prwaw-och@prokuratura.gov.pl

Zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa

na podstawie art. 304 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1137) zawiadamiam o możliwości popełnienia przestępstwa:

-         przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego, polegających na nieuzasadnionym żądaniu dokumentów tj. przestępstwa stypizowanego w art. 231 § 1 Kodeksu karnego.

UZASADNIENIE

I. Opis stanu faktycznego

W tym miejscu należy opisać dokładnie sytuację,

 

Podsumowanie

Naruszenia przepisów przez Urząd Lotnictwa Cywilnego, takie jak żądanie dokumentów, które są już dostępne w rejestrach, czy też żądanie dokumentów bez wyraźnej podstawy prawnej, mogą prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych. Zgodnie z art. 220 KPA, organy administracji publicznej muszą działać na podstawie przepisów i nie mogą żądać dokumentów, które nie mają podstawy prawnej. 

Decyzje ULC   np.  o pozostawieniu sprawy bez rozpoznania wynika z tego, że strona nie spełniła bezprawnych żądań urzędu, powinny zostać  uznane za nieważne.

Dodatkowo, nadużycie uprawnień przez funkcjonariuszy publicznych, w tym urzędników ULC, może stanowić podstawę do odpowiedzialności karnej na podstawie art. 231 Kodeksu karnego.

Przypadki przedstawione w artykule ilustrują, jak ważne jest przestrzeganie przepisów prawa w działalności organów administracji publicznej, aby zapewnić legalność i sprawiedliwość w postępowaniach administracyjnych.

 Nie zapomnij również, zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏