Europejskie Prawo Lotnicze dla Bystrzaków. Hierarchia Źródeł Prawa UE i Polski oraz rola Art. 100 ust. 2 TFUE w Europejskim Prawie Lotniczym. Twarde prawe UE.

1. Hierarchia Źródeł Prawa UE: Unia Europejska opiera się na praworządności, a jej system prawny składa się z kilku poziomów aktów prawnych:

• Prawo pierwotne: Traktat o Unii Europejskiej (TEU), Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), Karta praw podstawowych Unii Europejskiej, oraz protokoły, załączniki i deklaracje.
• Umowy międzynarodowe: Zawierane przez UE i mające nadrzędność nad prawem wtórnym.
• Prawo wtórne: Rozporządzenia, dyrektywy, decyzje, zalecenia i opinie. 
• Zasady ogólne prawa: Wypracowane przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE), który orzeka o zgodności aktów prawa wtórnego z prawem pierwotnym.

2. Hierarchia Źródeł Prawa w Polsce  jest następująca:

• Konstytucja
• Ratyfikowane umowy międzynarodowe (w tym prawo UE)
• Ustawy krajowe
• Rozporządzenia i inne akty wykonawcze
• Akty prawa miejscowego.

Nie znajdziecie tutaj wytycznych Prezesa ULC.

3. Art. 100 ust. 2 TFUE i Europejskie Prawo Lotnicze: Art. 100 ust. 2 TFUE umożliwia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie UE ustanawianie przepisów dotyczących transportu lotniczego w celu realizacji wspólnej polityki transportowej.

Przepisy te obejmują:

• Rozporządzenia: Bezpośrednio stosowane w państwach członkowskich, np. fundamentalne Rozporządzenie Parlamentu i Rady (UE) 2018/1139 tzw. Rozporządzenie Bazowe dotyczące bezpieczeństwa lotniczego.  Nie jest to jedyne rozporządzenie powstałe na bazie ww. upoważniania np. są tam rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr Rozporządzenie Parlamenty i Rady  (UE) 2024/2803 dotyczące jednolitej europejskiej przestrzeni powietrznej lub ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2023/2405 z dnia 18 października 2023 r. w sprawie zapewnienia równych warunków działania dla zrównoważonego transportu lotniczego (ReFuelEU Aviation) i wiele innych itd.
• Dyrektywy: Wymagają implementacji do prawa krajowego, ale określają cele, które państwa członkowskie muszą osiągnąć np. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/958 z dnia 10 maja 2023 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w odniesieniu do wkładu lotnictwa w unijny cel zmniejszenia emisji w całej gospodarce i odpowiedniego wdrożenia globalnego środka rynkowego.
• Decyzje:  Wiążące adresatów.
• Zalecenia i opinie: Niewiążące akty prawne.

4. Rola Parlamentu i Rady UE: Parlament Europejski i Rada UE odgrywają kluczową rolę w procesie legislacyjnym, przyjmując rozporządzenia i dyrektywy, które kształtują prawo lotnicze w UE, a w szczególności jego zakres.

5. Zasada Niedopuszczalności Uzupełniania Prawa UE: Z orzecznictwa TSUE wynika, że prawo UE ma pierwszeństwo nad prawem krajowym, a państwa członkowskie nie mogą modyfikować ani uzupełniać jego treści lub zmienić ich  znaczenia bez upoważnienia w tym prawie. TSUE podkreśla, że prawo UE musi być stosowane w sposób jednolity we wszystkich państwach członkowskich.

Ta zasada ma szczególne znaczenie w kontekście prawa lotniczego, gdzie jednolite przepisy są kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa i sprawnego funkcjonowania rynku lotniczego w całej UE.

Rozporządzenia UE są kluczowym narzędziem w implementacji norm ICAO, a ich kształtowanie jest dynamicznie i napędzane są   przez wyniki z systemów bezpieczeństwa (EPAS - European Plan for Aviation Safety). 

Żeby zamknąć temat twardego prawo UE wyjaśnię jeszcze kwestię Aktów Wykonawczych i Delegowanych w Prawie Unii Europejskiej

1. Akty Wykonawcze: Wydawane przez Komisję Europejską na podstawie art. 291 TFUE, mają zapewnić jednolite stosowanie prawa unijnego. Umożliwiają wprowadzenie szczegółowych przepisów technicznych lub proceduralnych, takich jak zasady operacyjne w bezpieczeństwie lotniczym. Wymagają konsultacji z ekspertami i często zatwierdzenia przez komitety techniczne. W szczególności większość powszechnie znanych aktów wykonawczych np. Rozporządzenie Komisji (UE) 965/2012 (operacje lotnicze) wydanych jest do Rozporządzenia Bazowego, które jest w hierarchii prawa wyżej niż nasza szkapa czyli ustawa Prawo Lotnicze, która z kolei powinna uregulować kwestie proceduralne do prawa UE np. opłaty, kary, ubezpieczenia lub procedury odwoławcze. 

2. Akty Delegowane: Przyjmowane przez Komisję na mocy art. 290 TFUE, pozwalają uzupełniać lub zmieniać mniej istotne elementy aktów ustawodawczych. Procedura ich uchwalania jest szybsza niż aktów wykonawczych, ale ich zastosowanie jest ograniczone.

   Artykuł 128 Rozporządzenia Bazowego (UE) 2018/1139 reguluje sposób wykonywania ww. delegacji:

   1. Czas trwania delegacji: Komisja może przyjmować akty delegowane przez 5 lat od 11 września 2018 roku, z możliwością przedłużenia, chyba że Parlament Europejski lub Rada się sprzeciwią.

   2. Odwolanie delegacji: Delegacja może zostać odwołana w każdej chwili przez Parlament Europejski lub Radę.

   3. Konsultacje: Komisja musi konsultować się z ekspertami państw członkowskich przed przyjęciem aktu.

   4. Powiadomienie i sprzeciwy: Akty delegowane są powiadamiane Parlamentowi Europejskiemu i Radzie i wchodzą w życie, jeśli nie zostaną zgłoszone sprzeciwy w ciągu dwóch miesięcy (z możliwością przedłużenia o dwa miesiące).

      W następnym odcinku przejdziemy do prawa miękkiego.

Nie zapomnij również zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏