W kwestii zakłócenia sygnałów GPS w lotnictwie cywilnym jest wiele niewiadomych i spróbuję z niektórymi z nich się zmierzyć. Nie oznacza to oczywiście, że w tych hipotezach i opiniach mam rację ... 😇
1. Kto zakłóca sygnały GPS w lotnictwie cywilnym?
Problem zakłócania danych GPS w lotnictwie cywilnym jest złożony, i mimo że odnotowano wiele incydentów tego rodzaju, przypisanie ich konkretnym krajom może być trudne bez solidnych dowodów. Możemy więc polegać na nieoficjalnych źródłach, oficjalnych (które też nie muszą być prawdziwe), kojarzyć je z faktem posiadania określonych urządzeń/systemów, mapowaniem obszarów zakłóceń itd.
2. Czy zakłócanie to stanowi temat tabu?
Nie, ale jest łamaniem prawa międzynarodowego. Wiele państw unika publicznego przyznania się do zakłócania sygnałów GPS, głównie ze względu na międzynarodowe umowy i konwencje, których naruszanie mogłoby spowodować poważne konsekwencje. Wśród tych umów znajduje się Karta Narodów Zjednoczonych, która stanowi podstawę prawa międzynarodowego. Ponadto, umowy dotyczące bezpieczeństwa i komunikacji, takie jak Konwencja o Międzynarodowej Związku Telekomunikacyjnej (ITU), mają istotne znaczenie w regulacji zakłócania sygnałów radiowych, w tym sygnałów GPS. Naruszanie postanowień tych umów mogłoby narazić państwa na konsekwencje prawne oraz negatywnie wpłynąć na ich reputację na arenie międzynarodowej.
3. Czy lotnictwo cywilne jest najbardziej dotknięte problemem interferencji sygnału?
Medialnie i technicznie w dużej mierze tak. Lotnictwo jest medialne i wszystko co wiąże się z bezpieczeństwem lotniczym wzbudza społeczne zainteresowanie. Interferencja sygnałów GPS jest problemem całej gospodarki, a ok. 4.5 % PKB UE jest związane z usługami opartymi o jego sygnały. Dotknięty zakłóceniami jest cały sektor transportu, ale technicznie rzecz biorąc nie wszystkie pojazdy poruszają się w takiej skali wzdłuż rejonów konfliktów zbrojnych i znajdują się w zasięgu urządzeń zakłócających. Statki powietrzne latające latające w tych obszarach są na nie szczególnie narażone, ponieważ znajdują się w "linii wzroku" urządzeń zakłócających.
4. Które państwa są technicznie zdolne do generowania zakłóceń GPS na dużą skalę?
Myślę, że niemal każde państwo jest w stanie zagłuszać sygnał, bo urządzania do generowania sygnału zakłócającego są tanie i stosunkowo proste w konstrukcji.
Trochę inaczej sytuacja wygląda jeśli idzie o GPS spoofing (fałszowanie pozycji i czasu), bo to bardziej zaawansowana technologia. Państwa NATO nie "wychylają się" z wykorzystaniem tej technologii, ale ją najprawdopodobniej posiadają.
Na liście państw które zarówno posiadają tę technologię jak i ją stosowali wymienia się: Chiny, Rosję (nie tylko na własnym terytorium, ale również Syrii i Krymu), Iran (pisałem o uprowadzeniu przez ten kraj amerykańskiego drona), Koreę Północną, Izrael (potwierdza ten fakt) oraz ... Ukrainę. Ten ostatni kraj potwierdza rozwój systemu "Pokrova". stosowanego głównie przeciw irańskim dronom Shahed, które mają nie najlepsze systemy IRS. Być może jego stosowanie "odczujemy" przy naszej wschodniej granicy.
5. Dlaczego zakłóca się sygnał GPS?
Przyczyny te zmieniały się w czasie i były to: ochrona VIP (Rosja), ochrona wrażliwych miejsc (fabryki broni, miejsca wypoczynku polityków, itp), obrona przed atakiem (szczególnie dronów), wywołanie niepokoju w państwach ościennych itd. Dodatkowo systemy sprawdza się w ramach ćwiczeń wojskowych.
6. Czy samoloty cywilne są atakowane?
Nie słyszałem o tym, aby poszczególne samoloty lub lotnictwo cywilne były bezpośrednio atakowane. Statki powietrzne obrywają niejako odłamkiem bo przelatują w obszarach dotkniętych konfliktem. Nie słyszałem o ataku np. typu carry-on ukierunkowanym na pojedyncze statki powietrzne. Na szczęście!
7. Kto, czym i dlaczego zakłóca sygnał GPS nad Bałtykiem?
Mówi się i wszelkie dane wskazują, że zakłóca je Rosja i ma to związek: z demonstracją siły, straszeniem, manewrami wojskowymi własnymi lub NATO.
Najprawdopodobniej Rosja używa kilku jammerów, potrafiących skierować zasięg na zachód. Spoofing nie musi być stosowany z tych samych miejsc o czym już pisałem.
Jak widać z obu zdjęć, jest więcej niż jedno miejsce generowanie są zakłócenia.
Podobnie trudno jednoznacznie określić jakie systemy zagłuszające są stosowane. Raz prasa pisała, że źródłem zakłóceń jest jedna z kilku rosyjskich Tobol. Rosja ma kilka takich systemów dużej mocy a jeden z nich zainstalowany jest w obwodzie kaliningradzkim.
Innym razem zakłócenia utożsamiano z mobilnym systemem Borisoglebsk-2.
Niekiedy z kolei mówi się o systemie Zhitel-2, jego zasięg jest stosunkowo mały. Lista urządzeń które mogą być wykorzystywane jest bardzo długa. LINK.
Myślę, że rodzaj systemów i ich lokalizacja trzymane są w ścisłej tajemnicy. Pamiętajmy, że Ukraina prowadzi ograniczone ataki na terytorium Rosji, choć nie może do tego celu używać amerykańskich środków bojowych.
8. Dlaczego w ramach GPS spoofingu GPS statki "przenoszone" są w określone pozycje (wykazywane przez odbiornik, nie mające związku z rzeczywistą położeniem obiektu) i są to zazwyczaj lotniska?
Mogę się domyślać, że część dronów ma system wykrywania lotnisk i zaprogramowane działania w takiej sytuacji, np. niezwłocznie lądują. Być może wskazanie takiej pozycji ma przekonać operatora do ataku "pod siebie". Warto zwrócić uwagę na to, że celem ostatnich ukraińskich ataków były cele w okolicach Smoleńska i Symferopola i mogły być to próby eliminacji źródeł GPS spoofingu. Być może w ten sposób jedna z istniejących stref spoofingu zostanie przynajmniej czasowo wyeliminowana. Sytuacja jest więc dynamiczna.
9. Czy są urządzenia odporne na zakłócanie GPS?
Okazuje się, że produkowane są zabezpieczenia do odbiorników GPS, ale o ich skuteczności trudno dzisiaj mówić np. LINK.
10. Czy samoloty wykorzystujące wojskowe pasmo GPS są odporne na ataki?
Każdy sygnał zarówno zakodowany jak i otwarty można zagłuszyć. Okazuje się, że nie są one też odporne również na jedną z metod spoofingu GPS czyli meaconing, który polega na retransmitowaniu sygnału.
11. Czy stosowanie innych niż GPS systemów GNSS likwiduje problem?
Nie. Urządzenia zakłócające pracują zazwyczaj na wielu pasmach i potrafią zakłócić również pracę systemów wspomagających.
12. Czy system hybrydowy (IRS, nawigacja radiowa, GPS) rozwiązuje problem?
Nie do końca. Do kompensacji tzw. draftu IRS wykorzystuje się też GPS. Zagłuszenie sygnału GPS osłabia tzw. osiągi nawigacyjne. Niestety wiele systemów statków powietrznych korzysta niezależnie od takiego systemu hybrydowego z samego sygnału GPS np. system EGPWS, stąd generowane są fałszywe ostrzeżenia.
13. Jakie dane na temat obszarów i okresów zakłóceń są powszechnie dostępne?
Jeśli idzie o ogólnie o zakłócanie to polecam https://gpsjam.org/ , który agreguje dane z https://globe.adsbexchange.com/ . Można też korzystać z specjalnych map udostępnianych przez fr24.com: https://www.flightradar24.com/data/gps-jamming
Z kolei jeśli idzie o spoofing to serwis https://spoofing.skai-data-services.com/ .
Nie zapomnij również, zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Komentarz