Art. 189e Prawa lotniczego to przepis, który reguluje tzw. sprawdzanie przeszłości osób pracujących przy bezpieczeństwie lotnictwa.
Na jego podstawie Straż Graniczna wydaje informację (opinię), czy wobec danej osoby istnieją tzw. negatywne przesłanki.
Negatywna przesłanka może powstać, gdy:
-
ktoś był skazany za określone przestępstwa
albo
-
toczy się wobec niego postępowanie karne
albo
-
służby uznają, że istnieje zagrożenie dla bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
Nie ma tu decyzji administracyjnej – jest tylko informacja/opinia.
Kogo dotyczy art. 189e?
Dotyczy osób, które mają dostęp do stref zastrzeżonych lotniska lub wykonują zadania związane z bezpieczeństwem, m.in.:
-
pilotów,
-
kontrolerów ruchu lotniczego,
-
personelu lotniskowego,
-
ochrony,
-
obsługi bagażu i ładunku,
-
wszystkich z przepustką do strefy zastrzeżonej.
Czyli ludzi, bez których lotnictwo nie funkcjonuje.
Czy możesz zaskarżyć opinię Komendanta Straży Granicznej?
Tak – ale tylko opinię jako czynność, nie decyzję.
Bo:
-
nie ma decyzji administracyjnej,
-
nie ma normalnego postępowania,
-
nie jesteś formalnie stroną (stroną jest pracodawca).
Możesz złożyć skargę do WSA na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Zaskarżasz czynność polegającą na przekazaniu informacji o negatywnych przesłankach.
Problem?
Mimo że formalnie możliwe jest zaskarżenie informacji Straży Granicznej do WSA jako czynności z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., ochrona ta ma w praktyce charakter ograniczony. Osoba sprawdzana nie jest adresatem informacji, nie bierze udziału w procedurze, nie zna podstaw faktycznych ani prawnych ustaleń, nie ma dostępu do materiału, na którym oparto „negatywne przesłanki”, i nie otrzymuje uzasadnienia w zakresie pozwalającym na polemikę. W konsekwencji skarga jest składana w istotnej części „w ciemno”, co znacząco osłabia możliwość skutecznej obrony i realnej kontroli sądowej.
Dodatkowo w postępowaniu sądowoadministracyjnym kluczowe znaczenie ma interes prawny, a nie wyłącznie interes faktyczny, dlatego istnieje ryzyko podniesienia zarzutu braku legitymacji skargowej: mimo że skutkiem informacji może być utrata dostępu do pracy lub wykluczenie z wykonywania zadań, organ kieruje informację do podmiotu wnioskującego (np. pracodawcy), a nie do osoby sprawdzanej. W takim ujęciu sąd może potraktować sytuację jednostki jako dotkliwą, lecz jedynie „faktyczną”, i zakwestionować dopuszczalność skargi z powodu niewykazania bezpośredniego interesu prawnego.
Taki model ochrony prawnej pozostaje w sprzeczności z art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, który gwarantuje prawo do skutecznego środka prawnego oraz rzetelnej procedury, w tym możliwość zapoznania się z zarzutami i materiałem dowodowym oraz realną możliwość obrony swoich praw.
Na poziomie krajowym zarówno Ministerstwo Sprawiedliwości, jak i Ministerstwo Infrastruktury utrzymują, że obecny model sprawdzania przeszłości na podstawie art. 189e Prawa lotniczego jest zgodny z prawem i zapewnia wystarczającą ochronę prawną. Stanowiska te mają jednak charakter ogólny i nie odnoszą się w sposób jednoznaczny do kluczowego zarzutu, jakim jest brak realnego dostępu osoby sprawdzanej do informacji o podstawach ustaleń, materiału dowodowego oraz brak możliwości skutecznej obrony. Odmiennie sytuację ocenia Rzecznik Praw Obywatelskich, który sygnalizuje poważne wątpliwości co do zgodności tej procedury ze standardami prawa do rzetelnej procedury i skutecznego środka odwoławczego, w szczególności w świetle prawa Unii Europejskiej.
Orzecznictwo dotyczące art. 189e Prawa lotniczego jest ubogie i nie tworzy utrwalonej linii w kwestii prawa do obrony. W jednej z nielicznych spraw (WSA Gdańsk → NSA II GSK 1316/24) skarżący przegrał, bo był prawomocnie skazany za czyn mieszczący się w katalogu z art. 189e, więc rozstrzygnięcie dotyczyło przede wszystkim przesłanki materialnej, a nie oceny samego modelu proceduralnego.
Podsumowanie w jednym zdaniu
Art. 189e pozwala wykluczyć pilotów, kontrolerów i pracowników lotnisk z pracy na podstawie samej opinii Straży Granicznej – bez decyzji, bez procedury i z bardzo ograniczonym prawem do obrony.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz
Komentarz