Czy Prezes ULC jest zawsze "właściwym organem" w przepisach prawa UE?

Nie do końca! Choć w wielu przypadkach Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego wykonuje uprawnienia państwa członkowskiego Unii Europejskiej i "właściwego organu", to nie jest to reguła absolutna. 

Prawo UE nie „wyznacza” automatycznie organu w Polsce — to prawo krajowe (w tym art. 21 ust. 2a) rozdziela kompetencje między Prezesa ULC, ministra i inne organy, a prawo UE działa w ramach tego krajowego podziału.

Przepisy jasno wskazują, że jeśli konkretne kompetencje są zastrzeżone dla ministra właściwego ds. transportu, innych organów administracji publicznej,  to Prezes ULC nie ma do nich pełnego dostępu.  

To oznacza, że w zależności od tematu, "właściwym organem" może być nie tylko Prezes  ULC, ale też np. Ministerstwo Infrastruktury czy PAŻP. Warto o tym pamiętać, szczególnie przy analizie unijnych regulacji dotyczących lotnictwa.

 

Mówi o tym  Art. 21 ust. 2a ustawy Prawo Lotnicze:

"W zakresie, o którym mowa w ust. 2, Prezes Urzędu wykonuje uprawnienia państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwego organu państwa członkowskiego oraz kompetentnej władzy państwa członkowskiego określone w rozporządzeniach i decyzjach Unii Europejskiej, niezastrzeżone w niniejszej ustawie, innych ustawach oraz umowach międzynarodowych na rzecz ministra właściwego do spraw transportu lub innych organów administracji publicznej."

 Prezes ULC nie ma kompetencji do tworzenia norm prawnych. Nie jest uprawniony do wydawania aktów normatywnych, takich jak ustawy czy rozporządzenia. To kompetencje, które należą do innych organów władzy, takich jak Minister Infrastruktury (w przypadku lotnictwa), czy inne organy administracji rządowej. Prezes ULC może wydawać wytyczne  (a nie tworzyć normy prawne), które mają charakter informacyjny i organizacyjny, ale nie są przepisami prawa.

Prezes ULC nie ma kompetencji do stanowienia powszechnie obowiązujących norm prawnych (ustaw i rozporządzeń) — to należy do ustawodawcy i Ministra Infrastruktury w ramach delegacji ustawowej.

Jednocześnie Prezes ULC może działać władczo w indywidualnych sprawach (np. wydawać decyzje administracyjne, certyfikaty, zezwolenia, dokonywać wpisów, zawieszać/cofać uprawnienia) — ale tylko w granicach przyznanych kompetencji oraz w oparciu o prawo UE i prawo krajowe.

Problem zaczyna się wtedy, gdy ULC próbuje traktować „wytyczne” jak źródło prawa powszechnie obowiązującego albo „dopowiada” obywatelom dodatkowe obowiązki bez podstawy prawnej.

Zbyt często spotykam  błędne tłumaczenie, że Prezes ULC jest właściwym organem we wszystkich sprawach, To polska ustawa ( Prawo Lotnicze) precyzuje, że Prezes ULC ma określone kompetencje wykonawcze, ale kompetencje prawotwórcze w zakresie tworzenia obowiązujących przepisów prawnych pozostają w gestii Ministra Infrastruktury i przepisy prawa UE nie mogą tego zmienić.

Prezes ULC notorycznie przekracza swoje kompetencje i traktuje się jako wyłączny właściwy organ uprawniony do określania praw i obowiązków na mocy prawa UE, podczas gdy to Minister Infrastruktury lub inne odpowiednie organy mają takie uprawnienia. Prowadzi to  do przekroczenia uprawnień, 

 Teraz dwa przykłady:

1. ARO.OPS.300 -Loty wprowadzające

"Kompetentny organ może ustalić dodatkowe warunki dla lotów wprowadzających, wykonywanych zgodnie z częścią NCO, na terytorium państwa członkowskiego. Takie warunki muszą zapewniać bezpieczne operacje i być proporcjonalne."

ARO.OPS.300 dopuszcza, że kompetentny organ może określić „dodatkowe warunki” dla lotów wprowadzających. To nie musi automatycznie oznaczać klasycznego prawotwórstwa w formie rozporządzenia — ale w polskim porządku prawnym pojawia się kluczowe pytanie o formę i moc takiego „ustalania warunków”.

Jeżeli ULC publikuje „wytyczne”, które mają w praktyce działać jak generalny, wiążący wszystkich katalog obowiązków (a nie jako informacja, standard nadzorczy lub kryteria oceny), to wchodzi w ryzyko tworzenia quasi-prawa bez właściwej podstawy i bez prawidłowej formy.

Innymi słowy: „dodatkowe warunki” mogą być dopuszczalne, ale tylko wtedy, gdy mieszczą się w granicach kompetencji, mają podstawę prawną, są proporcjonalne i nie udają źródła prawa.

 2. FCL.015 Wnioskowanie o przyznanie licencji, uprawnień i certyfikatów oraz ich wydawanie

W tym przypadku, przepis mówi o tym, że wnioski o wydanie, przedłużenie lub wznowienie licencji pilota oraz związanych z nimi  uprawnień muszą być składane do właściwego organu. Właściwy organ będzie odpowiedzialny za określenie formy i sposobu składania wniosków, a także za weryfikację, czy wnioskodawca spełnia wymagania określone w odpowiednich częściach przepisów.

W tym przypadku, w świetle przepisów UE, właściwym organem może być Prezes ULC, ponieważ to on wykonuje uprawnienia w zakresie licencji i certyfikatów pilota, ale muszą być spełnione konkretne wymagania określone w przepisach wykonawczych i administracyjnych.

Jeśli Prezes ULC wymaga czegoś, czego nie nakazuje ani prawo krajowe, ani unijne, takie żądanie jest niezgodne z prawem. W takim przypadku wnioskodawca mógłby odwołać się od decyzji lub złożyć skargę na niewłaściwe działanie organu.

W praktyce oznacza to tyle: Prezes ULC może być „właściwym organem” w sprawach licencyjnych, ale nie ma wolnej ręki, by dorzucać wymagania „bo tak”. Każde żądanie dokumentu, warunku lub procedury musi wynikać z przepisów albo być realnie niezbędne do wykazania spełnienia wymagań określonych w regulacjach.

Na koniec podeprę swoją argumentację autorytetem Prezesa ULC który w piśmie z dnia 20 grudnia 2024  do Ministra Infrastruktury zaprezentował stanowisko zgodne z moim: 

 

 Nie zapomnij również, zerknąć od czasu do czasu na konto na facebook.com/avialawpl 😏